Máy đo điện từ trường (máy đo EMF) có rất nhiều loại, từ máy cầm tay đơn giản chỉ hiển thị một giá trị tổng đến hệ thống phân tích tần dùng để đánh giá trạm phát sóng. Chọn sai loại máy, kết quả đo có thể bỏ sót nguồn phát chính hoặc không dùng được khi đánh giá theo quy chuẩn. Bài viết tóm tắt 7 tiêu chí kỹ thuật giúp bạn chọn đúng thiết bị cho nhu cầu đo của mình.

1. Xác định nguồn phát và dải tần cần đo
Đây là câu hỏi đầu tiên và quan trọng nhất. Điện từ trường được chia thành hai nhóm có cách đo khác nhau:
- Tần số thấp (từ 0 Hz đến vài trăm kHz): đường dây và trạm biến áp 50/60 Hz, tủ điện, động cơ, lò nung cảm ứng, máy hàn, trạm sạc xe điện. Ở dải này điện trường và từ trường độc lập với nhau nên phải đo riêng từng đại lượng.
- Tần số cao (RF), từ khoảng 100 kHz đến hàng chục GHz: trạm gốc thông tin di động (BTS) 4G/5G, đài phát thanh, truyền hình, radar, vi ba, thiết bị gia nhiệt cao tần, Wi-Fi.
Dải tần của máy phải bao phủ tần số của mọi nguồn tại hiện trường. Ví dụ, khu vực có radar hoặc tuyến vi ba cần đầu dò đo đến hàng chục GHz; một máy chỉ đo đến 3 GHz sẽ bỏ sót hoàn toàn các nguồn này. Ngược lại, máy đo RF không đo được trường 50 Hz của đường dây điện.
2. Máy đo điện từ trường băng rộng hay phân tích tần?
Máy đo băng rộng (broadband) dùng đầu dò thu toàn bộ năng lượng trong dải tần của nó và cho một giá trị tổng. Ưu điểm là nhanh, gọn, phù hợp để khảo sát hiện trường, tìm điểm có trường mạnh nhất và kiểm tra nhanh mức tuân thủ. Hạn chế là không cho biết giá trị đó đến từ nguồn nào.
Máy đo phân tích tần (frequency-selective) hoạt động như một máy phân tích phổ gắn anten đẳng hướng. Máy tách riêng đóng góp của từng tần số, từng dịch vụ (phát thanh, truyền hình, 4G, 5G…), tính tỷ lệ phơi nhiễm tổng (TER) và có thể ngoại suy về mức tải tối đa của trạm. Đây là lựa chọn cần thiết khi kết quả vượt ngưỡng và phải xác định nguồn gây vượt, hoặc khi đánh giá trạm gốc theo IEC 62232.
Trong thực tế, nhiều đơn vị đo kiểm trang bị cả hai: máy băng rộng để quét nhanh, máy phân tích tần để đo chi tiết tại những điểm có giá trị cao.
3. Đo điện trường E, từ trường H và đơn vị hiển thị
- Cường độ điện trường E, đơn vị V/m.
- Cường độ từ trường H, đơn vị A/m; ở tần thấp thường dùng mật độ từ thông B, đơn vị µT.
- Mật độ công suất S, đơn vị W/m², mW/cm² hoặc µW/cm².
Ở vùng trường xa của anten, E và H liên hệ với nhau qua trở kháng không gian tự do (khoảng 377 Ω), nên chỉ cần đo E là suy ra được H và S. Ở vùng trường gần, tức sát anten phát hoặc nguồn tần thấp, quan hệ này không còn đúng và phải đo riêng cả E lẫn H. Vì vậy, nếu thường đo gần nguồn như phòng máy phát, cột anten hay xưởng có lò cảm ứng, nên chọn máy có cả đầu dò E và đầu dò H.
4. Đầu dò đẳng hướng, đầu dò phẳng hay đầu dò định dạng theo tiêu chuẩn
Đầu dò đẳng hướng (isotropic) gồm 3 cảm biến vuông góc, đo đồng thời 3 trục nên kết quả không phụ thuộc hướng cầm máy. Đây là yêu cầu cơ bản với máy đo phơi nhiễm; nên xem thêm chỉ tiêu độ lệch đẳng hướng trong datasheet.
Đầu dò phẳng (flat probe) có đáp tuyến đều trong dải tần và hiển thị giá trị trường thực (V/m, A/m). Đầu dò định dạng theo tiêu chuẩn (shaped probe) có đáp tuyến bám theo đường giới hạn của một tiêu chuẩn như ICNIRP, IEEE, FCC hay Safety Code 6, nên hiển thị trực tiếp kết quả theo % giới hạn. Loại này rất hữu ích ở nơi có nhiều nguồn khác tần số, vì mỗi tần số có mức giới hạn khác nhau. Hãng Narda cung cấp cả hai loại cho máy FieldMan (xem bộ đầu dò FieldMan).
5. Chọn máy đo cầm tay, thiết bị cảnh báo hay trạm quan trắc?
Mục đích sử dụng quyết định loại thiết bị:
| Nhu cầu | Loại thiết bị | Ví dụ |
|---|---|---|
| Đo kiểm, đánh giá tại hiện trường | Máy đo điện từ trường cầm tay | FieldMan, SRM-3006, SignalShark 3310 EMF, EHP-50F |
| Bảo vệ người làm việc trên cột anten, gần nguồn RF | Thiết bị cảnh báo phơi nhiễm cá nhân (đeo người) | RadMan 2LT / 2XT |
| Cảnh báo tại phòng máy, khu vực hạn chế tiếp cận | Thiết bị cảnh báo khu vực (lắp cố định) | SMARTS II |
| Giám sát liên tục khu dân cư, trường học, quanh trạm phát | Trạm quan trắc tự động | AMB-8059, AMS-8061, AMS-8063, SMARTS AMC |
Lưu ý: thiết bị cảnh báo cá nhân chỉ báo động khi vượt ngưỡng, không thay thế máy đo khi cần lập biên bản kết quả.
6. Đối chiếu quy chuẩn Việt Nam
Kết quả đo chỉ có giá trị khi so được với mức giới hạn và phương pháp đo theo quy định. Các văn bản thường gặp:
- TCVN 3718-1:2005 – Quản lý an toàn trong bức xạ tần số radio – Phần 1: Mức phơi nhiễm lớn nhất trong dải tần từ 3 kHz đến 300 GHz. Tiêu chuẩn phân biệt phơi nhiễm nghề nghiệp và phơi nhiễm không do nghề nghiệp.
- QCVN 8:2022/BTTTT – phơi nhiễm trường điện từ của các trạm gốc điện thoại di động mặt đất công cộng, ban hành kèm Thông tư 21/2022/TT-BTTTT, hiệu lực từ 01/7/2023, thay thế QCVN 8:2010/BTTTT. Quy chuẩn xây dựng trên cơ sở IEC 62232:2017 và cho phép cả phương pháp đo băng rộng lẫn đo phân tích tần.
- QCVN 21:2016/BYT – điện từ trường tần số cao, mức tiếp xúc cho phép tại nơi làm việc.
- QCVN 25:2016/BYT – điện từ trường tần số công nghiệp (50–60 Hz), mức tiếp xúc cho phép tại nơi làm việc.
- TCVN 13727-1:2023 và TCVN 13727-2:2023 (tương đương IEC 61786-1 và IEC 61786-2) – yêu cầu đối với thiết bị đo và phép đo trường từ một chiều, trường từ và trường điện xoay chiều từ 1 Hz đến 100 kHz liên quan đến phơi nhiễm lên người.
Khi chọn máy, hãy kiểm tra dải tần, dải đo (giá trị nhỏ nhất và lớn nhất) và chế độ lấy trung bình theo thời gian (ví dụ trung bình 6 phút theo TCVN 3718-1) có đáp ứng phương pháp của quy chuẩn bạn áp dụng hay không.
7. Hiệu chuẩn, độ bền và phần mềm
- Hiệu chuẩn: máy phải có chứng chỉ hiệu chuẩn còn hiệu lực. Narda khuyến nghị chu kỳ hiệu chuẩn 24 tháng, ví dụ cho SRM-3006 và đầu dò EFD-0691. FieldMan dùng giao tiếp đầu dò số nên máy chính không cần hiệu chuẩn, chỉ hiệu chuẩn đầu dò.
- Miễn nhiễm RF: máy đặt trong trường mạnh không được bị nhiễu làm sai kết quả. FieldMan và SRM-3006 có độ miễn nhiễm RF 200 V/m.
- Cấp bảo vệ và pin: đo ngoài trời cần vỏ đạt cấp IP phù hợp và pin đủ dùng cả buổi. FieldMan đạt IP54, pin khoảng 16 giờ.
- Phần mềm: cần phần mềm xuất dữ liệu và lập báo cáo, như Narda-TSX cho FieldMan hay SRM-3006 Tools cho SRM-3006.
Gợi ý chọn nhanh theo nhu cầu
| Nhu cầu đo | Thiết bị gợi ý | Đặc điểm chính |
|---|---|---|
| Đo tổng quát cả tần thấp và RF bằng một máy | Narda FieldMan và bộ đầu dò | Đo đẳng hướng E và H từ 0 Hz đến 90 GHz, đầu dò số thay đổi được, kết quả theo % giới hạn |
| Đánh giá trạm BTS, tách từng nguồn phát | Narda SRM-3006 | Phân tích tần 9 kHz – 6 GHz, giải mã LTE, 5G NR (tùy chọn), tính TER |
| Đánh giá phơi nhiễm dải rộng hơn, có 5G | SignalShark 3310 EMF | Phân tích tần 8 kHz – 8 GHz, mở rộng đến 29,5 GHz, ngoại suy 4G/5G |
| Đường dây, trạm biến áp, thiết bị tần thấp | Narda EHP-50F | E, H 3 trục 1 Hz – 400 kHz, phân tích FFT, phương pháp đỉnh có trọng số (WPM) theo ICNIRP |
| Bảo vệ cá nhân kỹ thuật viên RF | RadMan 2LT / 2XT | Giám sát E và H đến 8 GHz (2LT) hoặc 60 GHz (2XT), pin 800 giờ, IP65 |
| Cảnh báo khu vực phòng máy | SMARTS II | Lắp trần hoặc tường, 400 MHz – 100 GHz, báo động còi, đèn, tín hiệu từ xa |
| Quan trắc liên tục 24/7 | AMB-8059, AMS-8061, AMS-8063, SMARTS AMC | Băng rộng 10 Hz – 60 GHz (AMB-8059); phân tích tần 100 kHz – 6 GHz (AMS-8061); 9 kHz – 30 MHz cho đài phát sóng dài, trung, ngắn (AMS-8063) |
Câu hỏi thường gặp
Máy đo điện từ trường phổ thông có dùng để đo kiểm theo quy chuẩn được không?
Kết quả dùng để đánh giá theo quy chuẩn cần thiết bị có dải tần phù hợp, đầu dò đẳng hướng, độ không đảm bảo đo được công bố và chứng chỉ hiệu chuẩn còn hiệu lực. Nhiều máy phổ thông không công bố đủ các thông số này nên chỉ phù hợp để tham khảo.
Đo trạm BTS nên dùng máy băng rộng hay phân tích tần?
QCVN 8:2022/BTTTT cho phép cả hai phương pháp. Máy băng rộng phù hợp để đo nhanh; khi cần tách đóng góp của từng trạm, từng nhà mạng hoặc ngoại suy về tải tối đa, cần máy phân tích tần như SRM-3006 hoặc SignalShark 3310 EMF.
Đo từ trường đường dây điện 50 Hz cần máy gì?
Cần máy đo tần thấp đo được cả điện trường và từ trường, ví dụ EHP-50F hoặc FieldMan với đầu dò BFD-400 (1 Hz – 400 kHz). Máy đo RF không đo được trường 50 Hz.
Tư vấn chọn thiết bị
SETCO là đối tác phân phối được Narda Safety Test Solutions (Đức) ủy quyền tại Việt Nam (Authorized Sales Partner), hỗ trợ tư vấn cấu hình máy, đầu dò theo đúng nhu cầu đo và quy chuẩn áp dụng. Xem toàn bộ danh mục thiết bị đo điện từ trường hoặc liên hệ SETCO để nhận báo giá.
Hotline: 024 3782 2094 – 0913022979 · Email: sales@setco.com.vn










