Từ năm 2023, Việt Nam có bộ tiêu chuẩn quốc gia riêng về đo điện trường và từ trường tần số thấp: TCVN 13728:2023 và TCVN 13727-1, -2:2023. Các tiêu chuẩn này chấp nhận nguyên vẹn tiêu chuẩn IEC, quy định đo ở đâu, đo thế nào và dùng thiết bị gì khi đánh giá an toàn điện từ trường quanh đường dây cao áp, cáp ngầm và trạm biến áp.
1. Ba tiêu chuẩn quốc gia về đo điện từ trường tần số thấp
Ba tiêu chuẩn do Ban kỹ thuật TCVN/TC/E9 biên soạn, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2023. Mỗi tiêu chuẩn trả lời một câu hỏi riêng:
| Tiêu chuẩn | Tương đương | Quy định điều gì |
|---|---|---|
| TCVN 13728:2023 | IEC 62110:2009 | Quy trình đo quanh đường dây trên không, cáp ngầm, trạm biến áp (phơi nhiễm công chúng) |
| TCVN 13727-2:2023 | IEC 61786-2:2014 | Nguyên tắc đo chung, độ không đảm bảo đo, nội dung báo cáo |
| TCVN 13727-1:2023 | IEC 61786-1:2013 | Yêu cầu đối với thiết bị đo và hiệu chuẩn |
Phạm vi đo của bộ TCVN 13727 (IEC 61786): tần số 1 Hz – 100 kHz, trường từ 0,1 μT – 200 mT, trường điện 1 V/m – 50 kV/m. Cả ba đều là tiêu chuẩn phương pháp đo, không đặt ra mức giới hạn. Giới hạn lấy từ các văn bản pháp lý ở mục 3 (xem thêm bài Các tiêu chuẩn, quy chuẩn về an toàn điện từ trường).
2. Trường điện và trường từ quanh đường dây cao áp
Ở tần số 50 Hz, trường điện và trường từ độc lập với nhau, nên phải đo riêng từng loại:
- Trường điện (kV/m) do điện áp tạo ra, gần như không đổi theo thời gian. Trường điện bị người, cây, hàng rào, nhà cửa làm méo hoặc che chắn mạnh. Cáp ngầm không tạo trường điện trên mặt đất.
- Trường từ (μT) do dòng tải tạo ra, thay đổi theo giờ và theo mùa, có thể chênh nhau hơn 2 lần. Người, cây và tường hầu như không che chắn được trường từ.
- Cả hai đạt giá trị lớn nhất ngay dưới dây pha, tại khoảng cột có dây võng thấp nhất.
3. Giới hạn đang áp dụng tại Việt Nam
- Nghị định 62/2025/NĐ-CP (hướng dẫn Luật Điện lực về bảo vệ công trình điện lực và an toàn): nhà ở trong hành lang đường dây 220 kV phải có trường điện dưới 5 kV/m ngoài nhà và không quá 1 kV/m trong nhà, đo ở độ cao 1 m. Nhà ở gần hành lang đường dây từ 500 kV: dưới 5 kV/m. Trạm điện phải đo và lập bản đồ trường điện.
- QCVN 25:2016/BYT cho người lao động: trường điện dưới 5 kV/m được làm việc không hạn chế thời gian, từ 25 kV/m trở lên không được tiếp xúc; trường từ 400 A/m (khoảng 503 μT) cho 8 giờ. Xem chi tiết tại bài QCVN 25:2016/BYT.
- TCVN 3718-1:2005 chỉ áp dụng cho dải 3 kHz – 300 GHz, không dùng để đánh giá trường 50 Hz.
Lưu ý: Bộ Công Thương đang hoàn thiện dự thảo nghị định sửa đổi, thay thế Nghị định 62/2025/NĐ-CP (lấy ý kiến đến 05/10/2026). Cần kiểm tra văn bản có hiệu lực trước khi kết luận.
4. Quy trình đo theo TCVN 13728:2023
Mục tiêu là tìm vị trí trường lớn nhất trong khu vực người dân tiếp cận được, rồi đo tại đó. Với đường dây trên không:
- Thu thập cấp điện áp, cấu hình mạch, khoảng cách dây thấp nhất đến đất và dòng tải; xác định nhà ở trong và gần hành lang.
- Kiểm tra máy đo: pin, phụ kiện, ngày hiệu chuẩn.
- Chọn khoảng cột có dây võng thấp nhất, đo mặt cắt dọc ở độ cao 1,0 m ngay dưới dây pha.
- Tại điểm lớn nhất, đo mặt cắt ngang vuông góc với tuyến để kiểm tra có đỉnh khác không.
- Đo trường điện và trường từ tại điểm cực đại ở độ cao 1,0 m.
- Ghi dòng tải suốt thời gian đo để quy đổi trường từ về tải lớn nhất.
Với các nguồn khác, TCVN 13728 quy định ba kiểu đo:
| Kiểu đo | Áp dụng | Cách đo |
|---|---|---|
| Một điểm | Dưới đường dây trên không | Độ cao 1,0 m |
| Ba điểm | Cạnh trạm biến áp, thiết bị, trên cáp ngầm, trong nhà | Độ cao 0,5 / 1,0 / 1,5 m, cách bề mặt hoặc tường 0,2 m, lấy trung bình |
| Năm điểm | Nguồn dưới sàn hoặc dưới đất, nơi có thể có người nằm | Quét ở 0,2 m tìm cực đại, thêm 4 điểm cách 0,5 m, lấy trung bình 3 giá trị lớn nhất |
Điều kiện đo cần giữ:
- Người đo cách đầu đo trường điện tối thiểu 2 m; dùng giá ba chân cách điện và cáp quang.
- Vật di động cách đầu đo ít nhất 3 lần chiều cao của vật; vật cố định cách ít nhất 1 m.
- Độ ẩm trên 70 % có thể làm số đọc trường điện tăng mạnh do ngưng tụ trên đầu đo.
- Cáp ngầm chỉ cần đo trường từ.
5. Thiết bị đo phải đáp ứng TCVN 13727-1:2023
- Đầu đo 3 trục, đo trường tổng hợp. Đầu đo trường từ có diện tích không quá 0,01 m².
- Máy đo trường điện không nối dây dẫn, hiển thị từ xa; kích thước không quá 0,2 m.
- Miễn nhiễm chéo: trong trường điện 20 kV/m, số đọc trường từ lệch dưới 0,2 μT; trong trường từ 1 mT, số đọc trường điện lệch dưới 10 V/m.
- Đo đúng giá trị hiệu dụng thực với hệ số đỉnh bằng 3; hoạt động trong khoảng −10 … 45 °C, độ ẩm 5 … 95 %.
- Độ không đảm bảo đo công bố theo GUM với hệ số phủ k = 2; chu kỳ hiệu chuẩn đầu tiên 12 tháng.
6. So sánh với tiêu chuẩn quốc tế
Phương pháp đo của Việt Nam trùng với IEC. Về giới hạn, mức trường điện 5 kV/m ngoài nhà tương đương ICNIRP, IEEE và EU. Mức 1 kV/m trong nhà chặt hơn phần lớn các nước. Riêng trường từ cho công chúng, các văn bản Việt Nam nêu trên chưa đặt giới hạn.
| Tổ chức, quốc gia | Trường điện (công chúng) | Trường từ (công chúng) |
|---|---|---|
| Việt Nam – Nghị định 62/2025/NĐ-CP | < 5 kV/m ngoài nhà; ≤ 1 kV/m trong nhà | Chưa quy định |
| ICNIRP 2010 | 5 kV/m | 200 μT |
| ICNIRP 1998, Khuyến nghị EU 1999/519/EC | 5 kV/m | 100 μT |
| IEEE C95.6-2002 | 5 kV/m; 10 kV/m trong hành lang tuyến | 904 μT |
| Trung Quốc – GB 8702-2014 | 4 kV/m; 10 kV/m dưới đường dây ở đất canh tác, đường giao thông | 100 μT |
| Thụy Sĩ – NISV | 5 kV/m | 100 μT; 1 μT tại nơi nhạy cảm (công trình mới) |
| Ý – Nghị định 2003 | 5 kV/m | 100 μT; ngưỡng chú ý 10 μT; mục tiêu chất lượng 3 μT |
Khi đo tại Việt Nam, cần lưu ý:
- Đối chiếu Nghị định 62/2025/NĐ-CP: dùng giá trị lớn nhất ở 1 m, không dùng trung bình 3 điểm, vì nghị định xét “tại điểm bất kỳ”.
- Khi đánh giá trường từ ở khu dân cư, nêu rõ mức tham chiếu đã chọn (100 μT hoặc 200 μT).
- Đo phục vụ an toàn lao động theo QCVN 25 dùng độ cao 0,5 / 0,8 / 1,6 m, khác TCVN 13728.
- Người đo đứng cách đầu đo từ 3 m trở lên là đáp ứng đồng thời TCVN 13728, TCVN 13727-2 và thực hành theo IEEE.
7. Giải pháp đo của Narda do SETCO cung cấp
Máy đo Narda FieldMan kết hợp bộ phân tích EHP-50F đo đồng thời trường điện và trường từ 3 trục, đáp ứng các yêu cầu chính của TCVN 13727-1. Thông số theo datasheet của hãng:
- Dải tần 1 Hz – 400 kHz, phân tích FFT và đo băng rộng.
- Dải đo trường điện 5 mV/m – 100 kV/m; trường từ 0,3 nT – 10 mT.
- Miễn nhiễm chéo: dưới 0,2 μT trong trường 20 kV/m; dưới 10 V/m trong trường 1 mT.
- Độ không đảm bảo mở rộng ở 50/60 Hz: trường điện ±8,1 %, trường từ ±4,3 %.
- Phương pháp đỉnh có trọng số (WPM) theo IEC 61786-2; kết nối cáp quang tới 40 m.
- FieldMan có chế độ lấy trung bình không gian (tới 100 vị trí) cho phép đo ba điểm, năm điểm và chế độ ghi theo thời gian tới 100 giờ.
Xem thêm các thiết bị trong danh mục Thiết bị đo điện từ trường EMF. Để được tư vấn cấu hình đo theo TCVN 13728 và báo giá, vui lòng liên hệ SETCO: điện thoại 024 3782 2094 – 0913 022 979, email sales@setco.com.vn.
8. Câu hỏi thường gặp
Đo điện từ trường dưới đường dây cao áp ở độ cao bao nhiêu?
Ở độ cao 1,0 m so với mặt đất, theo TCVN 13728:2023. Nghị định 62/2025/NĐ-CP cũng xét trường điện ở độ cao 1 m.
Có cần đo trường điện trên tuyến cáp ngầm không?
Không. Cáp ngầm có vỏ bọc nên không tạo trường điện trên mặt đất; chỉ cần đo trường từ.
Người đo phải đứng cách đầu đo bao xa?
Tối thiểu 2 m theo TCVN 13727-2:2023. Nên đứng từ 3 m trở lên và đọc số liệu qua cáp quang.
Việt Nam có giới hạn từ trường cho người dân không?
Nghị định 62/2025/NĐ-CP chỉ quy định trường điện. Khi cần đánh giá trường từ, thường tham chiếu ICNIRP: 100 μT (ICNIRP 1998, EU) hoặc 200 μT (ICNIRP 2010).
Tài liệu tham khảo
- TCVN 13728:2023 (IEC 62110:2009); TCVN 13727-1:2023 (IEC 61786-1:2013); TCVN 13727-2:2023 (IEC 61786-2:2014).
- Nghị định 62/2025/NĐ-CP ngày 04/03/2025 của Chính phủ.
- QCVN 25:2016/BYT ban hành kèm Thông tư 25/2016/TT-BYT.
- ICNIRP (2010), Guidelines for limiting exposure to time-varying electric and magnetic fields (1 Hz – 100 kHz).
- Narda STS: Datasheet EHP-50F, Datasheet FieldMan.
Bài viết mang tính tham khảo kỹ thuật, cập nhật tháng 10/2026.
